Chłopski Rozum Management

W świecie, gdzie Elon Musk wysyła samochody w kosmos, a algorytmy AI przewidują, kiedy operator wtryskarki pójdzie na kawę, w polskich halach produkcyjnych wciąż króluje on: Chłopski Rozum.

Od ,,wyjaśnij mi to" do ,,ja wiem lepiej"

Kiedyś powiedzenie „wytłumacz mi to na chłopski rozum” było komplementem dla komunikacji. Oznaczało prośbę o przełożenie hermetycznego, naukowego żargonu na język praktyki i obrazowych przykładów. To było zdrowe łączenie teorii z życiem.

Dziś termin ten uległ drastycznej dewaluacji. Z narzędzia dydaktycznego stał się instancją odwoławczą dla sceptyków wszystkiego, co skomplikowane. Dziś „chłopski rozum” nie służy do rozumienia świata, ale do jego negowania. To właśnie nim podważa się efekt cieplarniany (Przecież pada śnieg, więc jakie ocieplenie?) czy skomplikowane procesy technologiczne. W zarządzaniu ta ewolucja jest równie niebezpieczna, bo to przejście od „uprośćmy proces” do „nie potrzebujemy tychwykresów, bo ja widzę, jak jest”.

Kult Pana Miecia

Chłopski Rozum Management opiera się na fundamencie twardszym niż beton B25: „Zawsze tak robiliśmy i jakoś to było”.

Z naukowego punktu widzenia mamy tu do czynienia z klasycznym efektem potwierdzenia (confirmation bias) (więcej o tym: https://szefprodukcji.pl/confirmation-bias-widzisz-to-co-chcesz). Jak wskazują badania Nickersona (1998), ludzki umysł ma tendencję do faworyzowania informacji, które potwierdzają jego istniejące przekonania. Jeśli Pan Miecio raz uderzył w maszynę młotkiem i ona ruszyła, to w jego mózgu powstała neurostrada: Młotek = Utrzymanie Ruchu. Żadne wykresy z drgań łożysk tego nie przeskoczą.

Intuicja kontra Statystyka

Szefowie produkcji uwielbiają wierzyć w swojego „nosa”. „Ja czuję tę maszynę i wiem, kiedy ją coś boli”. Szkoda tylko, że ten „nos” rzadko kiedy koreluje z danymi

Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky w swoich badaniach nad heurystykami udowodnili, że nasz „chłopski rozum” jest dziurawy jak ser szwajcarski. Stosujemy tzw. heurystykę dostępności – oceniamy prawdopodobieństwo awarii na podstawie tego, jak łatwo przypomnieć sobie ostatnią wpadkę, a nie na podstawie realnej częstotliwości.

Przykład: Nie kupujmy tych niemieckich uszczelek, bo w 2014 roku jedna pękła. To nic, że statystycznie są o 40% trwalsze od obecnych. Chłopski rozum pamięta tę jedną, jedyną, zdradziecką uszczelkę z czasów mundialu w Brazylii.

Efekt Dunninga-Krugera na wózku widłowym

Nie da się pisać o Chłopskim rozumie bez wspomnienia o badaniu duetu Dunning-Kruger (1999). Ich badania to w zasadzie biblia dla każdego, kto próbował wytłumaczyć operatorowi, czym jest OEE. Zjawisko to polega na tym, że osoby o niskich kompetencjach w danej dziedzinie mają tendencję do drastycznego przeceniania swoich umiejętności.

Ekspert: Zgodnie z projektem konstrukcyjnym i obliczeniami statycznymi, ten filar przenosi obciążenie krytyczne. Usunięcie go grozi zawaleniem.

Chłopski Rozum: Panie, ja ze szwagrem pół ściany wyburzyłem i do dziś stoi. To jest mur, a nie galareta!

Najgorsze jest to, że chłopski rozum jest niezwykle pewny siebie. A pewność siebie w zarządzaniu jest mylona z charyzmą.

Kiedy jednak warto być dobrym chłopem?

Żeby nie było, że tylko szydzę, bo istnieje coś takiego jak „rozpoznawanie wzorców” (pattern recognition). Badania Gary’ego Kleina nad modelem RPDM (Recognition-Primed Decision Model) pokazują, że eksperci w warunkach ekstremalnego stresu (strażacy, piloci, ale i starzy mistrzowie produkcji) podejmują decyzje błyskawiczne i trafne, bo ich mózg podświadomie analizuje tysiące poprzednich przypadków. Różnica? Prawdziwy ekspert ma intuicję opartą na 20 latach wyciągania wniosków z błędów. Chłopski rozum ma „intuicję” opartą na braku chęci do nauki nowych metod.

Czy to się leczy?

Zarządzanie na chłopski rozum to jak jazda samochodem z zaparowaną szybą, ale za to z doskonałym słuchem. Może nie walniesz w mur przez pierwsze 5 minut, ale trasy do Lizbony tak nie pokonasz.

Jeśli chcesz przenieść swoją produkcję w XXI wiek, musisz pogodzić się z tym, że:

1. Dane nie gryzą.
2. Twój „instynkt” to często po prostu lenistwo.
3. Pan Mietek ma rację tylko wtedy, gdy jego słowa pokrywają się z odczytem z czujnika.

kontakt@szefprodukcji.pl

+48 661 098 407